Praćenje intenziteta UV zračenja počelo je 80-tih godina 20. veka u Australiji kada je otkriveno da povećan intenzitet UV zračenja izaziva rak kože. Sa otkrivanjem ozonske rupe iznad Antarktika, 1985. godine, počinje se sa monitoringom UV zračenja u celom svetu.

U našoj zemlji monitoring UV zračenja vrši se od aprila 2003. godine Yankee UVB-1 biometrom. Detektor je postavljen 10.04.2003. godine na zgradu Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu na nadmorskoj visini od 84 m, geografskoj širini 45.3N i geofrafskoj dužini 19.8E. UVB-1 detektor je povezan sa računarom koji upravlja merenjima. Merenja UV indeksa se vrše na svakih 30 sekundi. U intervalu od 10 minuta ove vrednosti se usrednjavaju i kao takve mogu se naći na www.cmem.net. Za sada su ovo jedina merenja UV indeksa u SCG.

Dosadačnja merenja pokazuju da je UV indeks u letnjim mesecima oko 9, a u zimskim je manji od 1.

Merenja vrši Instintut za fiziku u saradnji sa Centarom za meteorologiju i modeliranje životne sredine Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Pored merenja solarnog UV zračenja vreše se kontrola i ispitivanje izvora UV zračenja, filtera, industrijskihi medicinskih uredaja ...Više informacija o merenjima možete dobiti od dr Zorana Mijatovića.

Izvori UV zračenja se mogu podeliti na prirodne i veštačke.

Veštečki izvori UV zračenja su lampe i fluorescentne cevi koje se koriste u biologiji, medicini i kozmetici. Aparati koji se koriste za sterilizaciju vazduha, vode, hirurških sala kao i svih prostorija u kojima je to neophodno, takode su veštački izvori UV zračenja.

Prirodni izvor UV zračenja je Sunce. UV zračenje koje dolazi do Zemlje sa Sunca naziva se solarno UV zračenje.

Biološki efekti koje izaziva UV zračenje svojim dejstvom na žive organizme su različiti i zbog toga je definisan biološki spektar za svaku vrstu biološkog dejstva. Za čoveka je najvažniji eritemski spektar, tj. spektar zračenja koje izaziva crvenilo kože. Ovaj spektar biološkog dejstva definisan je 1987. godine od strane Mek Kinija i Difija i prihvaćen je od strane CIE. Funkcija biološkog dejstava B je prikazana na slici.

Stvarni biološki spektar ne zavisi samo od spektra biološkog dejstva već zavisi i od spektralne raspodele zračenja kojem je izložen organizam F i naziva se aktivni biološki spektar. Aktivni biološki spektar BA se dobija množenjem funkcija F i B. Ovaj spektar se naziva otežanim spektrom jer uzima u obzir na samo spektar zračenja iz određenog izvora nego i biološko dejstvo na organizam. Na slici je sa krivom F prikazan spektar zračenja u UV oblasti koje stiže do površine Zemlje za dve različite debljine ozona. Krivom FB prikazan je aktivan biološki spektar. Vidi se da biološki aktivan spektar ima maksimum u okolini talasnih dužina od 300 do 305 nm i da većinom pokriva UV-B oblast.

Integracijom biološki aktivnog spektra po talasnim dužinama dobija se njegov ukupni fluks koji je proporcionalan površini ispod krive FB i izražava se u jedinicama W/m². Ovaj način prezentacije biološki aktivnog UV zračenje nije pogodan za široku upotrebu, pa je kao merna jedinica za fluks, odnosno intenzitet UV zračenja izabran UV indeks. UV indeks se definiše kao fluks zračenja od 25 mW/m² otežan na biološki aktivan spektar. Prema tome vrednosti od 1 UV indeksa odgovara vrednost od 25 mW/m². Podela intenziteta UV zračenja prema intenzitetu izraženom u jedinici UV indeks je data u tabeli:

Uticaj UV zračenja na organizme je kumulativan, pa pored intenziteta zračenja veoma je bitno i vreme izlaganja zračenju. Količina zračenja koju organizam primi u nekom vremenskom periodu je proizvod intenziteta zračenja i vremena izlaganja zračenju. Integracijom biološki aktivnog UV zračenja po vremenu izlaganja dobija se aktivna UV doza. Aktivna UV doza se izražava u J/m². Kada je reč o dejstvu UV zračenja na ljudsku kožu uveden je pojam minimalana eritemska doza (MED). Minimalna eritemska doza predstavlja onu aktivnu UV dozu koja izaziva crvenilo kože koja predhodno nije bila izlagana delovanju Sunca i zavisi od tipa kože.

Za Evropu su usvojena četiri karakteristična tipa kože:

Tip kože I je tip kože koja uvek crveni, a nikad ne tamni. To su ljudi sa izrazito svetlom puti, svetlim očima i kosom. Za tip kože I 1 MED iznosi 200 J/m².
Tip kože II po pravilu crveni, a retko crni. Za tip kože II 1 MED iznosi 250 J/m².
Tip kože III su ljudi smeđe kose i očiju, crne, a ne crvene odmah. Za tip kože III 1 MED iznosi 350 J/m².
Tip kože IV poseduju ljudi tamne puti, tamne kose i očiju. Njihova koža crni, a retko pocrveni. Za tip kože IV 1 MED iznosi 450 J/m².

Skup svih elektromagnetnih talasa različitih talasnih dužina naziva se spektrom elektromagnetnog zračenja. Oblast elektromagnetnog zračenja talasnih dužina između 100 i 10 000 nm naziva se optički deo spektra. Deo optičkog spektra talasnih dužina od 100 do 400 nm predstavlja ultraljubičasto (UV) zračenje.

Kako je UV zračenje predmet proučavanja mnogih naučnih disciplina ne postoji njegova jedinstvena podela. Podela koja će ovde biti predstavljena je CIE (Commission Internationale de I'Eclairage, publication No. 69, 1985) podela UV zračenja. Na osnovu ove podele UV zračenje je podeljeno na tri oblasti:

• UV-C oblast od 100 nm do 280 nm

• UV-B oblast od 280 nm do 315 nm

• UV-A oblast od 315 nm do 400 nm

UV-C zračenje je zračenje najveće energije u UV oblasti. Apsorbuju ga sve čelijske komponente, uključujući i nukleinske kiseline, te ono direktno deluje na genetski materijal i može izazvati smrt ćelija. Ovaj deo UV zračenja je najštetniji za živi svet na Zemlji, ali je u potpunosti apsorbovan od strane atmosfere i zbog toga ne predstavlja opasnost za biosferu.

Od ukupnog solarnog UV zračenja koje dospe do površine Zemlje svega 2% je UV-B zračenje. U humanoj koži ovaj deo spektra UV zračenja izaziva sintezu vitamina D₃. Pored toga ono ima i štetno dejstvo koje se ogleda u izazivanju crvenila kože, opekotina, pigmentacije, bora, brzog starenja kože, karcinogeneze, fotokeratitisa očiju...

Najveći deo (90%) UV zračenja koje dospeva do površine Zemje je UV-A zračenje. Ovo zračenje prodire dublje u kožu od UV-B zračenja, ali se efekti koje ono izaziva slabiji i deluju kumulativno. Efekat ovog zračenja se zbog načina njegovog dejstva otkriva tek kada se promene ozbiljno razviju. Deluje na genetski materijal, DNK, funkcionalne proteine i čelijske membrane, izaziva pojavu fotodermatoze, fotosenzibilaciju egzogenih ili endogenih supstanci prisutnih u koži. UV-A zračenje pojačava dejstvo UV-B zračenja na ljudsku kožu.

ETA model je regionalni model za kratkoročnu prognozu vremena do tri dana unapred, za procese sinoptičkih i podsinoptičkih razmera. Razvoj ETA modela započeo je 1972. godine saradnjom Saveznog hidrometeorološkog zavoda i Instituta za meteorologiju Univerziteta u Beogradu. Po skraćenom nazivu institucija u okviru kojih je razvijen, model je dobio naziv HIBU (Hydrometeorological Institute and Belgrade University). Nova verzija modela razvijena je u saradnji Instituta za meteorologiju Univerziteta u Beogradu i Nacionalnog meteorološkog centra SAD-a iz Vašingtona. Ime ETA model je dobio po svojoj vertikalnoj koordinati (eta). Danas se ETA model koristi u više od 20 meteoroloških institucija širom sveta, kako za operativnu prognozu vremena, tako i u istraživačke svrhe.

- Model za ograničenu oblast.
- Model mreže tačaka.
- Definisan na polurazmaknutoj Arakavinoj E mreži (Arakawa and Lamb 1977).
- Ima ugradjenu specijalnu tehniku za sprečavanje razdvajanja rešenja (Mesinger 1973; Janjić 1974,1979)
- Vertikalna koordinata je eta koordinata, kao generalizacija sigma koordinate (Philips 1957), sa stepenastom prezentacijom planina (Mesinger 1984). Model se može koristiti i u jednom i u drugom modu bez ikakvih izmena u kodu.
- U horizontalnoj advekciji model ima ugradjenu kontrolu nelinearne kaskade energije (Janjić 1984).
- Vremensko diferenciranje je eksplicitno sa rascepljivanjem (Mesinger 1977, Janjić 1979).
- Za planetarni granični sloj se koristi Melor-Jamada parametrizaciona šema nivoa 2.5 (Vager and Zilitinkevitch 1968; Zilitinkevitch 1970; Mellor and Yamada 1974; Janjić 1990, 1994).
- Za ”prizemni” sloj se koristi Melor-Jamada parametrizaciona šema 2 nivoa sa plitkim slojem dinamike turbulencije na dnu (Janjić 1990, 1994).
- Bočna difuzija je drugog reda sa difuzionim koeficijentom koji zavisi od deformacije polja strujanja i turbulentne kinetičke energije.
- Prizemni procesi, kao što su isparavanje, sneg, topljenje, hidrologija, i dr. su uključeni (Janjić 1990, 1994).
- Uključene su padavine velikih razmera i konvektivna šema Bets-Milera i Janjića (Betts 1986, Betts and Miller 1986, Janjić 1990, 1994).
- Šema za zračenje je GFDL (Geophysical Fluid Dynamics Laboratory).

Prognoza UV indeksa	Prognoza vremena

  

Zaštitni faktor, SPF (sun protecting factor) pokazuje koliko se puta duže može boraviti na suncu uz primenu zaštitnog preparata nego bez njega. Koliko možete da se izlažete solarnom UV zračenju u zavisnosti od tipa kože, UV indeksa i preparata sa odgovarajućim zaštitnim faktorom, pogledajte ovde.

Sa sada se jedina direktna merenja UV indeksa u Srbiji vrše u Novom Sadu. Desetnominutne vrednosti UV indeksa se mogu videti na sajtu centra za meteorologiju i modeliranje životne sredine.

Činjenice i zablude o UV zračenju Ne može se pocrveneti kada je oblačno. Netačno. Oblaci delimično slabe intenzitet UV zračenja koje prolazi kroz njih, ali difuzno rasejano zračenje u oblacima može biti dovoljno intenzivno da izazove crvenilo kože.    >>>

Često je potrebna vrednost UV indeksa na mestima na kojima ne postoje zvanična merenja. Jednostavno rešenje u tim slučajevima može biti BRONDI FR-20U Merač UV zračenja. Ovaj jednostavan instrument pored izmerene vrednosti UV indeksa pokazuuje i odgovarajuću zaštitu. Ukoliko duže vremena boravite na suncu može vam poslužiti i kao alarm za određenu vrednost UV indeksa

Ako ne znate koji zaštitni faktor kreme odgovara vašoj koži ova tabela će vam rešti problem. Pri kupovini kreme obavezno birajte kremu koja ima zaštitu i od UV-A i UV-B zraka.

Najveći deo fotobioloških reakcija koje se dešavaju u koži prouzrokovane su delovanjem UV zračenja talasnih dužina 290-400 nm, po efektima koje izaziva posebno je značajno UV-B zračenje. UV-B zračenje izaziva pozitivne i negativne efekte. Pozitivan efekat do kojeg dolazi pri dejstvu ovog zračenja je stvaranje vitamina D₂ u koži i povoljni efekat fototerapije. Negativni efekti su: starenje, mutacija, karcinogeneza i dr.

Prilikom svakodnevnog izlaganju organizma suncu dolazi do fizičkih procesa kao što su: refleksija, refrakcija, difrakcija ili prava apsorpcija. Od ovik proceza zavisi i način dejstva zračenja na kožu.

Refleksija predstavlja promenu smera kretanja fotona, odnosno njihovog odbijanja, bez razmene energije. Pošto nema razmene energije, nema ni efekata zračenja na kožu. Transmisija je propuštanje zračenja do dubljih slojeva kože, odnosno do dermisa i krvnih sudova. Koja količina zračenja će biti propuštena do dermisa, zavisi od broja slojeva ćelija i količine pigmenta melanina u epidermisu. Najmanju prodornost ima UV-B zračenje-njegovi efekti se ispoljavaju samo u epidermisu. UV-A zračenje prodire do dermisa, a VIS i IR zračenje i do podkožnih tkiva. Na sreću, njihova energija je relativno mala, te oni ne izazivaju negativne efekte koji ugrožavaju zdravlje kože i ćitavog organizma.

Apsorpcija zračenja je uslov i poćetak bilo koje fotohemijske reakcije. Ona se može dogoditi u bilo kojem sloju kože, ali samo u prisustvu određenih molekula, tzv. hromofora, ili njihovih podjedinica, hromofornih grupa. Od njihove koncentracije i rasporeda, zavisiće intenzitet reakcije kože na Sunčevo zračenje. Svaki molekul hromofora apsorbuje zračenje tačno određene talasne dužine.

Prema nekin pretpostavkama, alfa-tokoferol iz depoa u površinskim slojevima epidermisa, koji ima maksimum apsorpcije na talasnoj dužini od 292 nm, doprinosi zaštiti od zračenja. Latentni period za pojavu crvenila kože od 8-10 h, objašnjava se upravo potrebom da se predhodno fotohemiski unište antioksidansi u koži i tek tada se oslobađa prolaz zračenja do hromofora u dubljim slojevima epidermisa, gde će se razviti zapaljenska reakcija.Urokanska kiselina, deaminirani histidin, predstavlja glavnu hromoforu Stratum Corneuma, krajnjeg perifernog dela kože. Mnogi istraživaci smatraju urokansku kiselinu prirodnom sun-block supstancom, jer njen apsorpcioni spektar obuhvata talasne dužine 240-300 nm, odnosno obuhvata i glavni eritemogeni deo (290–310 nm).

Ukoliko se ovi procesi dešavaju dublje u koži, tj. na nivou bazalnog sloja epidermisa ili u dermisu, gde se nalaze „žive“ ćelije, povećava se rizik od fotohemijske reakcije, koje mogu dovesti do aktiviranja nepoželjnih procesa. Upravo zbog toga, zaštitni sistem kože je raspoređen u najpovršnijim slojevima

Zadebljanje epidermisa, nastaje usled stimulacije keratinocita bazalnog sloja na deobu, pod dejstvom isključivo UV-B dela spektra.

Mogućnost da se energija zračenja potroši na bezopasan način je suština proceza zadebljanja kože. Epidermis čine slojevi izumrlih čelija i zato promene koje izaziva zračenje ne ugrožavaju kožu. UV-B deo spektra podstiče deobu ćelija bazalnog sloja epidermisa, stvara se veći broj slojeva i epidermis zadebljava. Tako se produžava putanja zračenja kroz kožu i povećava verovatnoća da će se energija potrošiti i pre nego što dođe do živih ćelija u dubljim slojevima kože. Procesom deskvamacije, odnosno perutanja, ove izumrle ćelije, na koje je delovalo zračenj, brzo se uklanjaju sa površine kože i zato nisu pretnja zdravlju kože.

Drugi zaštitini mehanizam je aktiviranje procesa melanogeneze i stvaranja pigmenta kože. Mnogi smatraju da je pigment melanin neophodan za zaštitu od pojačanog Sunčevog zračenja. On apsorbuje 90% UV zračenja koje prolazi kroz SC. Melanin apsorbuje fotone i tako slabi intenzitet zračenja, hvatajući slobodne radikale koji nastaju pod dejstvom zračenja i vezujući jone gvožđa, koji katalizuju proces peroksidacije lipida ćelijskih membrana. Na taj način inhibira lančane reakcije slobodnih radikala i kontroliše štetnost zračenja na kožu. Pojava tamnog tena predstavlja rezultat stimulacije svih faza melanogeneze pod dejstvom UV zračenja. Posle tri dana sunčanja, koža produžava vreme potrebno za pojavu opekotina 10 puta.

Količina pigmenta melanina je genetski predodređena i predstavla tzv. urođenu pigmentisanost. To je ona količina pigmenta koja je dovoljna da zaštiti kožu od uobičajenih, svakodnevnih doza zračenja.

Dogovorom iz 1975. godine, uvedena je klasifikacija na 6 osnovnih tipova kože, u zavisnosti od načina i brzine reakcije na Sunčevo zračenje.

Tip kože I, keltski tip kože, je tip kože koja uvek crveni, a nikad ne tamni. To su ljudi sa izrazito svetlom puti, svetlim ocima i kosom. Za tip kože I 1 MED iznosi 200 J/m².

Tip kože II, germanski tip kože, po pravilu crveni, a retko crni. Za tip kože II 1 MED iznosi 250 J/m².

Tip kože III, mediteranski tip kože, su ljudi smede kose i ociju, crne, a ne crvene odmah. Za tip kože III 1 MED iznosi 350 J/m².

Tip kože IV, mediteranski, mongolski, orijentalni ili hispano tip kože, poseduju ljudi tamne puti, tamne kose i ociju. Njihova koža crni, a retko pocrveni. Za tip kože IV 1 MED iznosi 450 J/m².

Tip kože V, hispano,indijanski (američki i istočni Indijanci), tip kože koja retko gori, dobro tamni do tamnobraon nijanse. Koža je vrlo tamna.

Tip kože VI, crnci (afrički i američki crnci, austrijski i južnoindijski Aboriđini) koji ne gori, jako je pigmentisana i potpuno crna bez sunčanja.

Kada je količina pigmenata u koži veća od uobičajene radi se o tzv. stečenoj pigmentaciji. Zaštitu predstavlja svega nekoliko desetina miligrama pigmenta više od uobičajene koncentracije melanina u koži.

Neželjeni efekti uticaja UV zračenja na kožu su: opekotine, fotodermatose, fotosenzibilizacije, starenje, oštećenje imunoločkog sistema, rak kože.

Oko je direktno dostupno dejstvu Sunčevog zračenja. U izvesnoj meri je zaštićeno svojim položajem i spoljnim delovima oka, naročito oko podneva kada je Sunce u zenitu, i sadrži maksimalnu količinu opasnih UV-B zraka.

Ukoliko previše svetlosti uđe u oko, oko se može oštetiti i nastupa slepilo. Da bi se to sprečilo, organizam poseduje čitavu seriju zaštitnih mehanizama, kao što su iris ili dužica oka, koja poseduje pigmentaciju i zenica, koja ima sposobnost da se skuplja, odnosno da se prilagođava intenzitetu zračenja.

Više od 99% UV zračenja se apsorbuje u prednjim delovima oka, ali mali deo ipak dospeva do retine, dela oka osetljivog na svetlost. UV zračenje, koje leži neposredno uz plavo svetlo VIS dela spektra, nije potrebno ni korisno za proces viđenja. Apsorpcija UV zračenja u oku doprinosi promenama vezanim za proces starenja i velikom broju ozbiljnih oboljenja oka. Najveći deo UV-B zračenja apsorbuje kornea i sočivo oka, i zato ono izaziva pre svega oštećenje u ovom delu oka. Međutim, ako se izloži dejstvu UV-B zračenja, i retina će biti oštećena. UV-A zračenje prodire mnogo dublje u oko i može izazvati oštećenja na dnu oka.

UV zračenje doprinosi razvoju katarakte, pterigijuma, fotokeratitisa i degenerativnih promena kornee, malignih promena kože oko očiju i makularnoj degeneraciji.

Kako je dejstvo UV zračenja na kožu i oči štetno potrebno je preduzeti određene mere zaštite pre izlaganja solarnom UV zračenju. Dejstvo UV zračenja na organizam je kumulativno, što znači da dejstvo koje če izazvati UV zračenje zavisi od njegovog intenziteta (UV indeksa) i vremena izlaganja UV zračenju. Međutim, vreme tokom kojeg je izlaganje UV zračenju dozvoljeno (vreme tokom kojeg ne dolazi do crvenila kože) nije isto za sve i zavisi od tipa kože.

Tabela za one sa osjetljivom kožom: deca, crvenokosi i blond odrasli:

Tabela za odrasle s otpornijom kožom (tamna kosa i smedje oči):

Vreme tokom kojeg je izlaganje solarnim UV zračenju ne izaziva crvenilo kože može da se poveća upotrebom preparata sa zaštitnim faktorom. Žaštitni faktor pokazuje koliko se puta duže može boraviti na suncu uz primenu zaštitnog preparata nego bez njega. Koliko možete da se izlažete solarnom UV zračenju u zavisnosti od tipa kože, UV indeksa i preparata sa odgovarajućim zaštitnim faktorom, pogledajte ovde.

Faktori koji utiču na intenzitet UV zračenja na površini Zemlje su apsorpcija od strane gasova i aerosola u atmosferi, visina Sunca, oblaci, nadmorska visina, rasejanje, refleksija i apsorpcija površine. Apsorpcijom UV od strane aerosola njegov intenzitet može da bude smanjen od 5-50%.

Faktori koji utiču na intenzitet UV zračenja na površini Zemlje su apsorpcija od strane gasova i aerosola u atmosferi, visina Sunca, oblaci, nadmorska visina, rasejanje, refleksija i apsorpcija površine. Apsorpcijom UV od strane aerosola njegov intenzitet može da bude smanjen od 5-50%.

Najveći deo UV zračenja se apsorbuje od strane ozona i molekularnog kiseonika. UV zračenje u atmosferi apsorbuju i atomski kiseonuk, azot i jedinjenja azota, jedinjenja ugljenika i dr.

Molekularni kiseonik

Molekularni kiseonik ima apsorpcioni UV spektar koji počinje na oko 260 nm i prostire se ka kraćim talasnim dužinama. Hercbergova traka, skoncentrisana između 200-260 nm je veoma slaba i ne doprinosi mnogo apsorpciji solarnog UV zračenja, jer je prekrivena mnogo jačom trakom ozona u toj oblast. Medutim, ova traka ima uticaja na formiranje ozona. Ovoj traci se približava veoma jaka traka Šuman-Runge, a postiji i kontinum u oblasti 125-200 nm. Između 100-125 nm, pored ostalih, nalazi se i linija Lajmana na 121.3 nm.

Azot, azot dioksid

Azot apsorbuje u oblasti od od 100 do 145 nm i oko 145.9, 337.1, 357.7, i 398.5 nm. Azot dioksid je veoma bitan polutant, jer apsorpcijom u UV oblasti disocira, stupa u hemijske reakcije i na taj način postaje izvor drugih polutanata koji takode apsorbuju UV zračenje.

Ozon

Ozon apsorbuje u delu spektra koji se prostire od 200-300 nm. Oblast u kojoj se nalazi najjača apsorpciona traka, Hartlijeva traka, je između 180 i 320 nm. Apsorpciona traka koja je nešto slabija od Hartlijeve nalazi se u oblasti između 320 i 360 nm i naziva se Hjuginsova traka. Ozon u potpunosti apsorbuje UV-C komponentu zračenja, zračenje koje je po živi svet najopasnije, i većinu UV-B komponente tako da se UV zračenje koje stiže do Zemlje sastoji od UV-A zračenja i male količine UV-B zračenja.

Sloj ozona koji najvećim delom apsorbuje UV zračenje nalazi se na visini od 15-30 km i naziva se stratosferski ozon. Intenzitet UV zračenja zavisi od debljine i raspodele ozona. Naučnik koji se prvi bavio proučavanjem i merenjem debljine ozonskog omotača je G.M.B Dobson po kojem je i jedinica kojom se izražava debljina ozonskog omotača dobila ime. Dobsonova jedinica DU (Dobson Unit) predstavlja debljinu ozonskog omotača kompresovanog na 1013 Pa tri temperaturi od 0° C. Prema tome 100 DU predstavlja debljinu od 1 mm ozonskog omotača kompresovanog na 1013 Pa pri temperaturi od 0° C. Predpostavlja se da je srednja debljina ozonskog omotača oko 300 DU što znači da biosferu od biološki štetnog UV zračenja štiti sloj ozona od samo 3 mm.

Distribucija ozona je određena atmosferskim i hemijskim procesima. Vreme života ozona u nižoj stratosferi je do nekoliko meseci, ali lokalna debljina ozona se menja svakodnevno pod dejstvom stratosferskih vetrova. Proizvodnja ozona je velika u tropima, ali debljina ozonskog sloja je tu mala zbog globalne atmosferske cirkulacije kojom se ozon transportuje ka većim geografskim širinama. Zbog globalne atmosferske cirkulacije debljina ozona raste sa povećanjem geografske širine. Promena količine ozona izražena je u srednjim geografskim širinama zbog povečane cirkulacije vazdušnih masa na nivou troposfera-stratosfera koja je izazvana razlikom temperature u zavisnosti od godišnjeg doba. Cirkulacija je najjača u zimskom periodu kada je smanjeno i solarno zračenje koje može da izazove razaranje ozona. To uzrokuje nagomilavanje ozona u stratosferi, pa je tada i maksimalna debljina ozona. Početkom proleća slabi atmosferska cirkulacija i povećava se solarno zračenje što izaziva smanjenje debljine ozona. Smanjenje količine ozona traje sve do zime. Na slici je prikazan godišnji hod debljine ozonskog omotača iznad Novog Sada (geografska širina 45,3 E, geografska dužina 19,8 N). Podaci o debljini stratosferskog ozonskog omotača su preuzeti sa http://toms.gsfc.nasa.gov/teacher/ozone_overhead.html. Vidi se da su velike vrednosti debljine ozonskog omotača od februara do juna, a male vrednosti od kraja septembra do januara.

Na Antarktiku tokom zime, kada nema svetlosti u nižoj i srednjoj stratosferi cirkumpolarnim vetrovima se stvaraju oblasti sa izuzetno niskom tempereraturom. Kada se temperatura u tim oblastima spusti ispod -80° C formiraju se Polarni Stratosferski Oblaci (PSC-Polar Stratospheric Clouds) sastavljeni od leda i azotne kiseline. Zbog već pomenute opšte cirkulacije vazduha do polova dospevaju velike količine polutanata pa se tu stvaraju i rezervoari hlora. Iako postoji velika količina supstanci koja utiče na razaranje ozona do toga ne dolazi jer je za početak fotohemijskih reakcija neophodna svetlost. Sa krajem polarne noći počinje razaranje ozona. Razaranje ozona traje sve do početka leta kada počinje sinteza ozona. U periodu od početka razaranja do početka sinteze debljina ozonskog omotača može da se smanji od 50% do 90%. Količina materija koje štetno utiču na razaranje ozona je povećana dejstvom antropogenih faktora čime je povećano i razaranje ozona tako da u toku leta, kada se vrši sinteza ozona, ne može da se sintetiše količina ozona koja bi mogla da nadoknadi njegov gubitak tokom zime. Upravo to su razlozi zbog kojih je 1985. godine uočena ozonsaka rupa iznad Antarktika.

Zavisnost maksimalnih dnevnih vrednosti UV indeksa i debljine ozonskog omotača u letnjim mesecima iznad Novog Sada prikazana je na slici.

Faktori koji utiču na intenzitet UV zračenja na površini Zemlje su apsorpcija od strane gasova i aerosola u atmosferi, visina Sunca, oblaci, nadmorska visina, rasejanje, refleksija i apsorpcija površine. Apsorpcijom UV od strane aerosola njegov intenzitet može da bude smanjen od 5-50%.

Faktori koji utiču na intenzitet UV zračenja na površini Zemlje su apsorpcija od strane gasova i aerosola u atmosferi, visina Sunca, oblaci, nadmorska visina, rasejanje, refleksija i apsorpcija površine. Apsorpcijom UV od strane aerosola njegov intenzitet može da bude smanjen od 5-50%.

Faktori koji utiču na intenzitet UV zračenja na površini Zemlje su apsorpcija od strane gasova i aerosola u atmosferi, visina Sunca, oblaci, nadmorska visina, rasejanje, refleksija i apsorpcija površine. Apsorpcijom UV od strane aerosola njegov intenzitet može da bude smanjen od 5-50%.

Uticaj nadmorske visine na intenzitet UV zračenja

Sa povećenjem nadmorske visine povećava se intenzitet UV zraćenja za 6-12% na svakih 1000 m. Do ovog povećanja dolazi zbog smanjenja količine apsorbera sa povećanjem nadmorske visine. Na slici se vidi dnevni hod intenziteta UV zračenja merenog na Kopaoniku (nadmorske visine oko 1700 m) 29.04.2004. pri delimićno oblačnom danu. UV indeks je tog dana prelazio preko 8, dok istog meseca u Novom Sadu (nadmorska visina 87 m) UV indeks nije prelazio preko 6.

Faktori koji utiču na intenzitet UV zračenja na površini Zemlje su apsorpcija od strane gasova i aerosola u atmosferi, visina Sunca, oblaci, nadmorska visina, rasejanje, refleksija i apsorpcija površine. Apsorpcijom UV od strane aerosola njegov intenzitet može da bude smanjen od 5-50%.